GİRİŞ

Ülkemizde Türk Vatandaşlığının kazanılması konusu yaşanan mülteci ve yabancı göçlerinden sonra kamuoyunda ciddi bir önem kazanmış bulunmaktadır. Türk vatandaşlığı kazanma yolları bakımından ayrı şartlar ve sonuçlar bakımından düzenlenmektedir. Türk Vatandaşlığı en temelinde Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 66. Maddesinde düzenlenmektedir. Bu hükme göre

‘’ Türk Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türktür.

Türk babanın veya Türk ananın çocuğu Türktür.

Vatandaşlık, kanunun gösterdiği şartlarla kazanılır ve ancak kanunda belirtilen hallerde kaybedilir.

Hiçbir Türk, vatana bağlılıkla bağdaşmayan bir eylemde bulunmadıkça vatandaşlıktan çıkarılamaz.

Vatandaşlıktan çıkarma ile ilgili karar ve işlemlere karşı yargı yolu kapatılamaz.’’

Türk vatandaşlığı Anayasamıza göre en temel şekilde Türk ana veya Babadan olma ‘’Doğumla’’ kazanılmaktadır. Ancak burada dikkat edilmesi gereken en önemli husus ise Türkiye’de doğum Avrupa’da özellikle Almanya’da olduğu gibi vatandaşlık hakkı vermemektedir. Yani Yabancı bir ailenin Türkiye’de doğan çocuğu yalnızca Türkiye’de doğduğu için vatandaş olma hakkı kazanamayacaktır. Doğum yeri esasına yabancı bir ailenin çocuğunun Türk vatandaşı olabilmesi 5901 sayılı kanunda düzenlenmiş olup belli başlı bazı şartlar altında mümkün olabilmektedir. Peki Yabancılar için Türk Vatandaşlığı nasıl kazanılır? Bu yazımızda bu sorunun cevaplarını detaylı bir şekilde ele alacağız.

TÜRK VATANDAŞLIĞINI KAZANMA YOLLARI

5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu 5. Maddesinde bu durum ‘’Türk Vatandaşlığı doğumla veya sonradan kazanılır’’ denilerek detaylı bir şekilde izah edilmiştir.

Doğumla Türk Vatandaşlığının Kazanılması

5901 sayılı yasanın 6. Maddesi ‘’ Doğumla kazanılan Türk vatandaşlığı, soy bağı veya doğum yeri esasına göre kendiliğinden kazanılır. Doğumla kazanılan vatandaşlık doğum anından itibaren hüküm ifade eder.’’ Hükmünü havidir. Kanun hükmünden anlaşıldığı üzere doğumla vatandaşlığın kazanılması soy bağı veya doğum yeri esasına göre 2 ayrı başlık altında incelenmelidir. Soybağı ile vatandaşlığın kazanılmasını ele aldığımızda Anayasamızla benzer Anayasal hükmü detaylandıran bir ölçüde olduğunu görürüz. Bu durum Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 7. Maddesinde açıkça düzenlenmiştir ve ‘’ (1) Türkiye içinde veya dışında Türk vatandaşı ana veya babadan evlilik birliği içinde doğan çocuk Türk vatandaşıdır.

(2) Türk vatandaşı ana ve yabancı babadan evlilik birliği dışında doğan çocuk Türk vatandaşıdır.

(3) Türk vatandaşı baba ve yabancı anadan evlilik birliği dışında doğan çocuk ise soy bağı kurulmasını sağlayan usul ve esasların yerine getirilmesi halinde Türk vatandaşlığını kazanır.’’ Şeklindedir.

Madde hükmünü incelediğimizde soy bağı ile Türk vatandaşlığını kazanmanın en temel şartı ana veya babadan birinin Türk vatandaşı olmasıdır. Yine kanun metninden doğan çocuğun evlilik birliği içinde doğup doğmadığının bir önemi bulunmadığını açıkça görmekteyiz.

Doğum Yeri Esasına göre Türk Vatandaşlığının kazanılması

Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 8. maddesi uyarınca, doğum yeri esasına göre vatandaşlığın kazanılması yalnızca belirli koşullar altında mümkündür.
Maddenin tam metni şu şekildedir:

“(1) Türkiye’de doğan ve yabancı ana ve babasından dolayı doğumla herhangi bir ülkenin vatandaşlığını kazanamayan çocuk, doğumdan itibaren Türk vatandaşıdır.
(2) Türkiye’de bulunmuş çocuk, aksi sabit olmadıkça Türkiye’de doğmuş sayılır.”

Bu düzenleme, uluslararası hukukun “vatansızlığın önlenmesi” (prevention of statelessness) ilkesine dayanır.
Bu ilkeye göre hiçbir çocuk, doğumla birlikte vatansız kalmamalıdır. Türkiye Cumhuriyeti de bu ilkeyi benimseyerek, herhangi bir ülke vatandaşlığına sahip olamayan çocuklara doğum yeri esasına göre vatandaşlık hakkı tanımıştır.Ancak burada “Türkiye’de doğmuş olmak” tek başına yeterli değildir. Yani bir yabancı anne ve babanın Türkiye’de doğan çocuğu, anne veya babasının ülke hukukuna göre vatandaşlık kazanabiliyorsa Türk vatandaşı olamaz.
Vatandaşlık, ancak “herhangi bir ülkenin vatandaşlığına sahip olamama” hâlinde doğum yeri esasına göre verilir.Bu madde, aynı zamanda Türkiye’nin taraf olduğu 1954 Vatansız Kişilerin Statüsüne İlişkin Sözleşme ve 1961 Vatansızlığın Azaltılması Sözleşmesi ile de uyumludur.
Uygulama örneği:
Somut bir örnek vermek gerekirse, vatansız bir çiftin Türkiye’de dünyaya gelen çocuğu, doğum anından itibaren Türk vatandaşı olacaktır.
Aynı şekilde, anne ve babası vatansız sayılan veya kendi ülkesinin vatandaşlık mevzuatına göre çocuklarına vatandaşlık veremeyen yabancıların Türkiye’de doğan çocukları da Türk vatandaşlığı kazanır.Bu hüküm, hem insan haklarının korunması hem de devletsiz bireylerin oluşmasının önlenmesi bakımından önem taşır.

SONRADAN KAZANILAN TÜRK VATANDAŞLIĞI

Türk vatandaşlığı yalnızca doğumla değil, sonradan da kazanılabilir.
5901 sayılı Kanun’un 9. maddesi uyarınca sonradan kazanılan vatandaşlık;

Yetkili makam kararı,
Evlat edinilme,
Seçme hakkının kullanılması
yollarıyla mümkündür.

Bu başlık altında, ilgili maddeleri detaylı biçimde inceleyelim.

Yetkili Makam Kararı ile Türk Vatandaşlığının Kazanılması

Yabancı bir kişi, kanunda belirtilen şartları taşıması halinde Türk vatandaşlığı kazanmak üzere başvurabilir.
Ancak burada önemli bir nokta vardır:
Kanunda aranan şartları taşımak kişiye mutlak bir hak kazandırmaz.
Yani devlet, kamu yararı ve milli güvenlik gerekçeleriyle başvuruyu reddedebilir.

Başvurular, İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü tarafından incelenir; olumlu görülenler Cumhurbaşkanı kararı ile sonuçlandırılır.

Başvuru Şartları

Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen yabancılarda aşağıdaki koşullar aranır:

Ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmak
Başvuru sahibinin kendi milli kanununa göre reşit olması gerekir. Vatansız kişiler için Türk hukukuna göre erginlik değerlendirilir.
Türkiye’de kesintisiz beş yıl ikamet etmek
Bu süre içinde toplamda 12 ayı aşmamak üzere yurt dışına çıkılabilir (Madde 15).
Sürekli oturum izniyle Türkiye’de yaşayan kişiler bu şartı genellikle sağlar.
Türkiye’de yerleşme niyetini davranışlarıyla teyit etmek
Türkiye’de ev sahibi olmak, iş kurmak, aile kurmak veya uzun vadeli yatırımlar yapmak bu niyetin göstergeleridir.
Genel sağlık açısından tehlike arz etmemek
Toplum sağlığını tehdit eden hastalıkların bulunmaması gerekir.
İyi ahlak sahibi olmak
Sabıka kaydının temiz olması, dürüst yaşam biçimi sürdürülmesi bu kapsamda değerlendirilir.
Yeterli düzeyde Türkçe konuşabilmek
Vatandaşlık mülakatlarında ölçülür; temel iletişim düzeyi genellikle yeterlidir.
Geçimini sağlayacak gelire veya mesleğe sahip olmak
Sabit gelir, iş sözleşmesi, şirket ortaklığı veya mülk geliri bu şartı karşılar.
Milli güvenlik ve kamu düzeni açısından engel teşkil etmemek
Emniyet ve istihbarat birimlerinden olumlu görüş alınması gerekir.

Bu şartları taşıyan kişilere ilişkin nihai değerlendirme, Bakanlık takdirine bağlıdır.

Türk Vatandaşlığının Kazanılmasında İstisnai Haller

Cumhurbaşkanı kararıyla, aşağıdaki kişiler ikamet şartına bakılmaksızın Türk vatandaşlığını kazanabilirler:

Türkiye’ye sanayi tesisi getiren, bilimsel veya teknolojik katkı sağlayan kişiler,
Turkuaz Kart sahipleri ve onların aile bireyleri,
Vatandaşlığa alınması zaruri görülen kişiler,
Türkiye’ye göçmen olarak kabul edilenler.

Bu hüküm özellikle yatırımcı vatandaşlık programı kapsamında uygulama alanı bulur.
Ekonomik, kültürel veya stratejik katkı sağlayan yabancılar, istisnai olarak doğrudan vatandaşlığa alınabilir.

Yeniden Vatandaşlık Kazanımı

Bu hükümler, daha önce Türk vatandaşlığını kaybeden kişilerin yeniden vatandaşlık kazanma imkânlarını düzenler:

Madde 13: Çıkma izniyle vatandaşlıktan ayrılanlar, ikamet şartı aranmaksızın tekrar vatandaş olabilir.
Madde 14: 29. madde uyarınca vatandaşlığı kaybettirilen kişiler, en az üç yıl Türkiye’de ikamet etmeleri şartıyla yeniden vatandaşlık kazanabilir.

Bu düzenleme özellikle yurt dışında uzun süre yaşamış Türk asıllı kişiler için büyük önem taşır.

Evlat Edinilme Yoluyla Vatandaşlık

Bir Türk vatandaşı tarafından evlat edinilen ergin olmayan yabancı, milli güvenlik bakımından sakınca bulunmaması şartıyla Türk vatandaşlığını kazanabilir.
Evlat edinme kararı kesinleştikten sonra vatandaşlık işlemi yapılır.

Seçme Hakkı ile Vatandaşlık

Daha önce ana veya babasına bağlı olarak Türk vatandaşlığını kaybeden çocuklar, ergin olduktan sonra üç yıl içinde seçme hakkını kullanarak yeniden Türk vatandaşı olabilirler.
Bu hak, kişisel iradeye dayanır ve üç yıllık sürede kullanılmalıdır.

Evlenme Yoluyla Vatandaşlık

Bir Türk vatandaşıyla evlenmek, doğrudan vatandaşlık kazandırmaz.
Ancak evliliğin en az üç yıl sürmesi ve fiilen devam ediyor olması halinde yabancı eş başvuruda bulunabilir.
İdare, evliliğin gerçek olup olmadığını araştırır.
Aile birliği içinde yaşama, evlilikle bağdaşmayan faaliyetlerden kaçınma ve milli güvenliğe aykırılık taşımama şartları aranır.

Sahte evlilik şüphesi durumunda başvuru reddedilir.
Bu düzenleme hem evlilik kurumunun korunmasını hem de vatandaşlığın istismar edilmemesini amaçlar.

SONUÇ

Türk vatandaşlığının kazanılması süreci, yalnızca hukuki bilgi değil; idari tecrübe ve doğru strateji gerektiren bir süreçtir.
Başvuru sahiplerinin durumlarına uygun kategori seçimi, belgelerin doğru hazırlanması ve sürecin takip edilmesi büyük önem taşır. TANIŞ & PARTNERS olarak, her başvuru dosyasını bireysel özelliklerine göre değerlendiriyor, müvekkillerimizin vatandaşlık hedeflerine doğru, hızlı ve yasal yoldan ulaşmalarını sağlıyoruz.