1. Dolandırıcılık Suçunun Tanımı (TCK çerçevesi)

Dolandırıcılık, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nda düzenlenmiş olup temel (basit) şekli ile nitelikli halleri ayrı maddelerde ele alınır. Temel unsur; hileli davranışlarla bir kişiyi aldatmak, bunun sonucunda mağdurun veya üçüncü bir kişinin zararına olacak şekilde failin kendisine veya başkasına bir yarar sağlamasıdır. Bu temel şekil TCK m.157’de düzenlenmiştir ve ceza aralığına hükmedilir.

2. Basit (Temel) ve Nitelikli Dolandırıcılık Arasındaki Farklar

Basit dolandırıcılık (TCK m.157): Hileli davranışla aldatma ve haksız yarar sağlama halinde söz konusudur; cezalar nispi olarak daha hafiftir ve bazı hallerde uzlaştırma hükümleri uygulanabilir.
Nitelikli dolandırıcılık (TCK m.158 ve devamı): Failin davranışının, kullanılan yöntemlerin veya elde edilen yararın özel bir ağırlık taşıdığı durumları kapsar. Örneğin; dini inançların istismarı, kamu görevlisinin sıfatı kullanılarak aldatma, toplu mağduriyet oluşturma, banka ya da ödeme sistemlerinin güvenini suiistimal etme gibi haller nitelikli dolandırıcılığa girer ve cezalar daha ağırdır; ayrıca nitelikli haller uzlaştırma kapsamında değildir.

Pratikte belirleyici olan, failin hileli davranış ile mağdurun irade ve güvencesini kırıp haksız menfaat sağlamasıdır; “sadece paranın başka hesaba aktarılmış olması” tek başına dolandırıcılık teşkil etmez, olaydaki kast, işbirliği, menfaat sağlama ve failin davranışının içeriği önemlidir.

3. “IBAN KULLANDIRMA” (Hesap kullandırma) — Yaygın suç mekanizması ve mağduriyetler

Günümüzde dolandırıcı şebekeler, başkalarının banka hesaplarını (IBAN) geçici olarak kullanma yöntemini sıkça kullanmaktadır. Tipik senaryo:

Dolandırıcı, bir kişiyi (çoğunlukla sosyal medya/arkadaş çevresi veya sahte iş/kar amacıyla) ikna ederek kendi adına para kabul etmesi için hesabını kullanmaya ikna eder.
Hesaba gelen paralar, kısa sürede başka hesaplara havale edilerek izler silinir; hesap sahibi mağdur konumuna düşer veya hesabın suça iştirak ettiği iddia edilir.
Mağduriyet genelde hem hesap sahibine hem de sonradan parası çekilen gerçek mağdura yönelik mali zarar ve itibar kaybı olarak görülür.

Bu durumda ortaya çıkan başlıca mağduriyetler:

Hesap sahibinin suça karıştığı iddiasıyla ceza soruşturması/kovuşturması riski,
Banka/ödeme sistemleri üzerinden gerçekleşen paraların geri alınamaması,
Mağdurların (asıl dolandırılan kişilerin) zararlarının karşılanamaması,
Dijital izlerin ve belgelerin manipülasyonu nedeniyle delil sorunları.

Bu tür olaylarda önemli husus: Hesabı kullandıranın kastı (menfaat elde edip etmediği, işbirliği durumunun kanıtı)ile bankanın güvenlik önlemleri ve kusuru birbirinden ayrıştırılmalıdır. Hukuk uygulamasında son yıllarda bu iki unsur daha hassas incelenmektedir.

4.Yargıtay 11. Ceza Dairesi (04.06.2024) (2021/16966 E., 2024/7470 K.)

Yargıtay 11. Ceza Dairesi’nin 04.06.2024 tarihli kararı, hesabını kullandıran sanığın dolandırıcılık suçundan sorumluluğu bakımından önemli bir emsal teşkil eder. İlgili Kararda özetle:

Sanığın, diğer sanığa “kartının iptal olduğunu” söyleyen ve aralarında tanışıklıktan/ahbaplıktan kaynaklanan güven olan kişiye hesabını kullandırdığı; hesaba gelen tutarlardan herhangi bir pay, komisyon veya belirli oran aldığı ispatlanamadığı,
Bu koşullarda, sanığın dolandırıcılığa iştiraki konusunda ikna edici ve kesin delil olmadığı değerlendirilerek beraat kararı verilmesi gerektiği belirtilmiştir.

Bu karar, özellikle “hesap kullandırma” olgusunda menfaat elde edilip edilmediğinin ve failin dolandırıcılık kastının ispatının önemini vurgular. Yani hesabı verenin salt güven ilişkisinden ötürü hesabı kullandırması ve bundan doğrudan bir menfaat sağlamadığının tespiti halinde ceza sorumluluğu ortadan kalkabilir veya ciddi biçimde zayıflayabilir.

5. Bankaların Sorumluluğu

Öte yandan Yargıtay’ın son dönem içtihatlarında bankaların da özel bir yükümlülüğü olduğu vurgulanmaktadır: Bankalar, müşteri hesaplarının güvenliğini sağlama, şüpheli işlemleri titizlikle izleme ve gelişmiş güvenlik önlemleri alma konusunda sorumludur. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi içtihadından yapılan alıntıda; davacı (hesabı mağdur edilen müşteri) yönünden bankanın hesap üzerindeki güvenliği tam sağlayamadığı, kötü niyetli kişilerin işlemlerine karşı korunamadığı ve gerekli önlemleri geliştirmediği tespit edilirse bankanın hesaplardan çekilen paradan sorumlu tutulacağı belirtilmektedir. Bu nedenle, dolandırıcılık olaylarında fail + hesap sahibi + bankanın kusuru ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

6. Sonuç

Bir kişinin hesabını başkasına kullandırması, tek başına otomatik olarak nitelikli ya da basit dolandırıcılık suçunu oluşturmaz; kast, menfaat ilişkisinin varlığı ve somut deliller belirleyicidir. Yargıtay 11. Ceza Dairesi’nin 04.06.2024 kararı bu çerçevede önemli bir emsal teşkil eder.
Mağdurun bankaya karşı tazminat talebi veya bankanın önlemleri yetersizse sorumluluğu gündeme gelir; bankaların güvenlik ve izleme yükümlülükleri ağırlaşmıştır.
Hesaplarınızı yalnızca güvenilir kişilerle paylaşın; şüpheli isteklerde banka ile doğrudan iletişim kurun; eğer hesabınız dolandırıcılıkta kullanıldıysa derhal banka bildirimi, savcılığa suç duyurusu ve delillerin (SMS, WhatsApp konuşmaları, havale dekontları) toplanması önemlidir.
Müşteri onayı gerektiren işlemlerde çok faktörlü doğrulama, şüpheli işlem alarmları, müşteri eğitimleri ve daha sıkı hesap hareketi izleme mekanizmaları uygulanmalı; ayrıca riskli profil tespiti ve otomatik bloke/inceleme süreçleri güçlendirilmeli.